Lezingen en cursussen herfst 2012

Deze herfst geef ik een aantal lezingen en cursussen voor allerlei verschillende instituten en organisaties. Hieronder vindt U een overzicht daarvan, met beschrijving van het onderwerp en de gegevens hoe U zich kunt aanmelden. Het overzicht is nog niet helemaal volledig, aangezien er nog besprekingen lopen op dit moment met andere organisaties. Voor een meest up to date overzicht van mijn lezingen en cursussen kunt U altijd kijken op de Agenda pagina van dit blog.

Lezing op themadag Emoties bij katten

Op zaterdag 29 september organiseert het Kattengedragsadviesbureau een Kattendag in Amstelveen. Thema deze keer is Emoties bij katten. Kattengedragstherapeute Marcellina Stolting zal daar o.a. spreken over trauma’s en frustratie bij katten, de relatie tussen kat en ‘eigenaar’ en de invloed van spel daarop, en over de invloed van feromonen op de emoties van katten. Aansluitend bij dit thema, zal ik een lezing geven over affectie en vriendschap tussen dieren die behoren tot twee verschillende diersoorten.

Ik toon mijn affectie voor hond Umai

Beschrijving: Titel van mijn lezing: Affectie over de soortgrens heen. De relatie tussen mensen en katten is een goed voorbeeld van een diepe band die er kan bestaan tussen leden van twee verschillende diersoorten. En dan hebben we het nog geeneens over allerlei andere dieren, zoals honden, paarden en knaagdieren waar mensen een goede band mee kunnen opbouwen. Daarnaast zijn er ook veel boeiende gevallen bekend van affectie en bijzondere vriendschappen tussen verschillende dieren onderling. Zo kunnen ook mensapen verrukt zijn van katten en honden, waren een olifant en een schaap in een opvangcentrum onafscheidelijk van elkaar en bestaat er een pitbull die kuikentjes beschermt en lief met ze omgaat. Zelfs tussen natuurlijke vijanden kan soms een band ontstaan. Een voorbeeld is een leeuwin die een jonge antilope behandelde alsof het haar eigen jong was. Het bijzondere van deze relaties is dat het voor genegenheid blijkbaar niet uit hoeft te maken dat je tot een andere diersoort behoort. Een levensles in liefde waar we als mensen een voorbeeld aan kunnen nemen. Deze gevallen van interspecifieke affectie betreffen vaak dieren in menselijke gevangenschap, zoals in dierentuinen en opvangcentra, of wanneer mensen dieren van verschillende soorten in huis opnemen. Maar ook in het wild zien we soms opmerkelijke voorbeelden van affectie tussen dieren van verschillende soorten, zoals in het vrolijke spel tussen chimpansees en bavianen. In mijn lezing zal ik ingaan op de mogelijke oorzaken voor het ontstaan van dit soort vriendschappen en genegenheid. Heeft het er bijvoorbeeld mee te maken dat de dieren nog jong zijn en in een dier van een andere soort een vorm van surrogaatouders zien? Waaruit bestaat de neurochemie van affectie (breinopiaten en hormonen als oxytocine) en treffen we die ook aan bij andere dieren? Speelt het vermogen tot empathie, het je kunnen inleven in een ander, ook een rol? De lezing wordt opgeluisterd door vrolijke foto’s en leuke filmpjes met voorbeelden van affectie die over de soortgrens heen gaat.

Praktische informatie: Kattendag KattenGedragsAdviesbureau. Zaterdag 29 september, van 09.00 tot 18.00 uur. Locatie: Alleman, Den Bloeyenden Wijngaert 1, 1183 JM Amstelveen. Kosten: 75 euro. Opgeven: klik hier.

2 Lezingen op internationaal seminar bij Stichting AAP

Op maandag 1 en dinsdag 2 oktober organiseren AnimalConcepts en Stichting AAP het seminar Animal Welfare: Emotion, Cognition and Behaviour. Naast mijzelf zijn er 3 andere sprekers op dit seminar: De Brits/Amerikaanse etholoog Jonathan Balcombe, hoofd van het Department for Animal Studies van de Humane Society University in Washington D.C. en auteur van meerdere boeken waaronder het aan te raden boek Pleasurable Kingdom: Animals and the Nature of Feeling Good. Hij zal 3 lezingen geven, 1 over het onderwerp van zijn zojuist genoemde boek, dan “The Inner Lives of Animals” en “Think or Swim: The Inner Lives of Fishes.” Psychologe Charlotte Post geeft de lezing “Useful functions of anthropomorphism.” Tenslotte zal psychologe Sabrina Brando, eigenaar van AnimalConcepts, de lezing “Perception & Words” geven. Een rondleiding van Stichting AAP behoort ook tot het programma en elke dag zal afsluiten met een panel discussie.

Beschrijving: De twee lezingen die ik zal geven zijn de volgende. In “Language research with nonhuman animals” zal ik een overzicht geven van de resultaten van al het taalonderzoek met niet-menselijke dieren, wat inmiddels al meer dan een eeuw plaatsvindt. De experimenten met gesproken taal met grote mensapen komen aan bod, de gebarentaalstudies met grote mensapen (waaronder mijn eigen onderzoek), de projecten waarbij bonobo’s en chimpansees met lexigrammen (willekeurige symbolen) communiceren, de studies met dolfijnen en zeeleeuwen naar hun begrip van commando’s door menselijke gebaren, het werk met de grijze roodstaartpapegaai Alex en zijn vermogen om menselijke woorden uit te spreken en deze te gebruiken om objecten te beschrijven en ten slotte het recente taalonderzoek met honden: de honden die honderden menselijke woorden voor objecten begrijpen en de Braziliaanse hond Sofia die lexigrammen kan gebruiken om aan te geven wat ze wil. De tweede lezing die ik geef heet “Linguistic humans vs. nonlinguistic animals: A moral divide?” en behandelt het vraagstuk of het taalvermogen relevant is voor onze ethiek t.o.v. niet-menselijke dieren. De theorieën van de filosofen R.G. Frey en Peter Carruthers over taal en ethiek worden behandeld en de manier waarop het Great Ape Project de resultaten van het taalonderzoek met mensapen heeft gebruikt in haar morele argumentatie. Ik zal betogen dat de aan- of afwezigheid van taal en andere cognitieve vermogens geen morele consequenties hoeft te hebben en zal aan de hand van het werk van Gary Francione aangeven dat het vermogen tot sentience of bewustzijn voldoende voorwaarde is voor de morele gelijkheid tussen dieren onderling.

Praktische informatie: Seminar Animal Welfare: Emotion, Cognition and Behaviour. Maandag 1 en dinsdag 2 oktober, van 09.00 tot 17.00 uur. Locatie: Stichting AAP, Almere. Kosten: 125 euro, voor studenten 95 euro. Voertaal: Engels. Opgeven: via de website van AnimalConcepts.

Gastcollege cursus De toren van Babel, Hovo Groningen

Van 11 oktober tot en met 22 november organiseert het Hoger Onderwijs Voor Ouderen (Hovo) Groningen de cursus De toren van Babel – Taal, communicatie en cultuur. Deze zal bestaan uit bijdragen van verschillende docenten en allerlei vraagstukken over taal en het ontstaan daarvan behandelen.

Beschrijving: op donderdag 18 oktober zal ik het gastcollege “Taal bij dieren? Communicatie- en taalonderzoek bij dieren” geven. Inhoud: De vraag of andere dieren dan mensen een taal bezitten wordt onderzocht door nadere studie van natuurlijke communicatie en door taalonderzoek met dieren. Onderzoek naar de verschillende alarmkreten van meerkatten en prairiehonden laat zien dat referentie aanwezig is in dierlijke communicatie. Vogelzang wordt net als menselijke taal geleerd en bevat een fonologische syntaxis. Taalonderzoek met mensapen heeft aangetoond dat apen wel symbolen kunnen begrijpen, maar deze niet zinvol combineren en slechts gebruiken om iets te verkrijgen van mensen. Uit recent onderzoek met border collie honden is gebleken dat zij honderden menselijke woorden begrijpen. Vooral de aanwezigheid van grammatica en syntaxis onderscheidt de menselijke taal van dierlijke communicatie.

Praktische informatie: HOVO Groningen. Donderdag 18 oktober, van 15.30 tot 16.30. Bijwonen van dit college is alleen mogelijk als men zich inschrijft voor de hele cursus. Voorwaarde om zich te kunnen inschrijven is dat men 50+ moet zijn. Kosten: 145 euro. Opgeven: via de website van Seniorenacademie Hovo Groningen.

Cursus Communicatie en taal bij dieren Hovo Brabant

Van 26 oktober tot en met 30 november geef ik een 6-delige cursus Communicatie en Taal bij Dieren voor Hovo Brabant, locatie Eindhoven. Ook deze cursus is alleen voor mensen van 50 jaar en ouder.

Beschrijving: De vraag of de mens het enige wezen met taal is houdt wetenschappers en filosofen al lange tijd bezig. Deze cursus behandelt recent onderzoek naar dierlijke communicatie en bespreekt op kritische wijze het taalonderzoek met verschillende diersoorten. College 1: Communicatie en menselijke taal: kenmerken en definities. Om te begrijpen wat taal nu eigenlijk is, beginnen we met wat theorie over menselijke taal. Ook kijken we naar de interpretatie van dierlijke communciatie: alleen een uiting van passies en emoties, of kunnen dieren ook verwijzen naar verschillende zaken in de wereld? College 2: Vogelroepen, vogelzang en walviszang. Alle vogels hebben verschillende soorten roepen om met elkaar te communiceren. Daarnaast zingen zangvogels, papegaaien en kolibries liederen met een specifieke opbouw en functie, die ze leren van hun ouders. Wat zijn hier de overeenkomsten met menselijke taal? Ook gaan we in op de liederen die bultrugwalvissen zingen. College 3: Natuurlijke communicatie van grote mensapen. Hoe communiceren onze naaste verwanten? We behandelen de communicatieve waarde van de gezichtsuitdrukkingen van de grote mensapen, hun specifieke vocalisaties en hun communicatieve gebaren. College 4: Taalonderzoek met grote mensapen. Vanaf begin 20e eeuw probeerden wetenschappers een menselijke taal te leren aan apen. Het lukte uiteindelijk om chimpansees, gorilla’s en orang-oetans gebaren te leren om met mensen te communiceren. Maar in hoeverre is hier sprake van taal? College 5: Recent onderzoek van de gebarende chimpansees. Onderzoek met lexigrammen. We behandelen het eigen onderzoek van de docent. Daarnaast gaan we in op het onderzoek waarbij Kanzi en andere bonobo’s communiceren d.m.v. geometrische symbolen (lexigrammen). College 6: Taalonderzoek met dolfijnen, zeeleeuwen, papegaaien en honden. Kunnen dolfijnen en zeeleeuwen opdrachten uitvoeren die door mensen worden gegeven door middel van gebaren? Kunnen papegaaien met mensen communiceren d.m.v. menselijke woorden? En wat begrijpen honden, katten en paarden van onze communicatie? Recent onderzoek laat zien dat border collie honden honderden menselijke woorden voor objecten begrijpen.

Praktische informatie: Hovo Brabant, locatie Eindhoven. Vrijdagmiddags van 13.00 tot 14.45 uur. Data: 26 oktober en 2, 9, 16, 23 en 30 november. Kosten: 151 euro. Opgeven: via de website van Hovo Brabant.

3 lezingavonden bij Healthcare-Academy Den Hoek

In november geef ik op 3 donderdagavonden lezingen aan het opleidingsinstituut van Eric Laarakker, de Healthcare-Academy Den Hoek in De Bilt.

Beschrijving: Eerste lezing: Op donderdag 1 november geef ik de lezing Recent onderzoek intelligentie honden, katten en paarden. Daarin behandel ik het wetenschappelijk onderzoek naar de cognitie of intelligentie van deze viervoeters. De afgelopen 18 jaar zijn er veel nieuwe, boeiende studies op dit gebied verricht aan de universiteiten van Leipzig, Boedapest en andere universiteiten over de hele wereld. Onderwerpen die aan bod komen zijn o.a.: communicatie- en taalonderzoek, het oplossen van problemen, kennis van de fysieke omgeving (object permanentie, tellen, begrip van zwaartekracht), begrip van wat mensen kunnen zien, horen en weten, empathie, sociale intelligentie (leren door observatie, begrip van menselijke communicatieve signalen). De nadruk in deze lezing zal liggen op honden, aangezien er met name met honden veel nieuw recent onderzoek is uitgevoerd.

Tweede lezing: Donderdag 15 november: Bewustzijn en emoties bij dieren. In deze lezing gaan we in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal (Bermond, Carruthers). Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Daarnaast gaan we in op de concrete emoties van dieren. Wat voor emoties kennen dieren? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Wat is er uit onderzoek naar empathie bij dieren aan resultaten voortgekomen?

Derde lezing: donderdag 29 november: Inleiding tot de dierethiek. In deze lezing geef ik een overzicht van de belangrijkste stromingen op het gebied van de dierethiek. Na een korte uiteenzetting over filosofie en ethiek en een bespreking van de geschiedenis van het morele denken over dieren komen de belangrijkste hedendaagse filosofen aan bod. Peter Singer met zijn utilistische ethiek gericht op dierenbevrijding. Tom Regan die vanuit de deontologie ethiek pleit voor dierenrechten. Filosofen die de aanwezigheid van bewustzijn als voldoende voorwaarde voor morele consideratie zien, zoals Gary Francione. Filosofen die een moreel onderscheid maken tussen mensen en andere dieren op grond van het menselijk taalvermogen (Frey, Carruthers). De feministische dierethiek die met de begrippen zorg en dialoog naar dieren kijken. En tenslotte de deep ecology, waar mensen en andere dieren onderdeel zijn van de biosfeer.

Praktische informatie: Healthcare-Academy Den Hoek. Donderdag 1, 15 en 29 november, van 19.30 tot 22.30 uur. Locatie: Bisschopsweg 2, 3732 HW De Bilt. Kosten: 45 euro per lezing. Bij inschrijving vooraf op alle 3 de lezingen ontvangt U een korting van 15 euro. Accreditatie wordt aangevraagd bij de diverse beroepsverenigingen. Opgeven: via de website van Healthcare-Academy Den Hoek.

Lezing op symposium bewustzijn en emoties bij dieren

Op zaterdag 24 november organiseert de Studiegroep Complementair werkende Dierenartsen in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde het symposium Dieren in 3D: bewustzijn, emoties en taal bij dieren. Naast mijzelf treden o.a. de volgende sprekers op: Maarten Frankenhuis “De liefde ontleed” en Frauke Ohl “Emoties en bewustzijn bij ratten en muizen.”

Beschrijving: Mijn lezing heeft als titel Mensen zijn niet de enige dieren met bewustzijn. Daarin ga ik in op de vraag of andere dieren net als mensen het vermogen hebben om dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Ook hedentendage zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van afwezigheid van ‘hogere’ cognitieve vermogens en taal (Bermond, Carruthers). Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren.

Praktische informatie: Symposium Dieren in 3D: bewustzijn, emoties en taal bij dieren, georganiseerd door de SCwD en de KNMvD. Zaterdag 24 november, van 08.50 tot 17.00 uur. Locatie: Androclus gebouw, Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht. Kosten: 45 euro. Opgeven via de website van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde.

Lezing Taalonderzoek met dieren in Wageningen

Op 11 december geef ik voor de Volksuniversiteit Wageningen en de VWO-leerlingen van de Scholengemeenschap Pantarijn een lezing over het taalonderzoek met niet-menselijke dieren. De lezing is toegankelijk voor iedere belangstellende.

Beschrijving: Wetenschappers hebben met allerlei dieren onderzocht in hoeverre dieren iets van de menselijke taal kunnen leren. Mensapen kunnen gebaren of geometrische symbolen leren om met mensen te communiceren. Dolfijnen en zeeleeuwen kunnen commando’s uitvoeren die mensen hen d.m.v. gebaren geven. De papegaai Alex kan met menselijke woorden allerlei objecten benoemen. En border collie honden kunnen honderden woorden begrijpen voor speelgoed en andere objecten. In deze lezing wordt een overzicht gegeven van de uitkomsten van deze taalstudies en wordt een antwoord gegeven op de vraag of mensen de enige wezens met taal zijn.

Praktische informatie: Dinsdag 11 december van 16.00 tot 18.00 uur. Locatie: Scholengemeenschap Pantarijn, Hollandseweg 7-9 te Wageningen. Kosten: 12 euro. Opgeven via de website van de Volksuniversiteit Wageningen.

Advertenties

Over estebanrivas

Esteban Rivas is a psychologist and philosopher who has worked with signing chimpanzees. He is currently giving lectures and courses on ape language research, animal communication and cognition, and animal ethics.
Dit bericht werd geplaatst in Bewustzijn bij dieren, Cognitie van dieren, Communicatie van dieren, Dieren ethiek, Taalonderzoek met dieren en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s